عماد الدين حسن بن علي الطبري
8
كامل بهائى ( فارسي )
هولاكو در سال 663 در چهل و هشت سالگى و پس از 8 سال سلطنت درگذشت . در رمضان همان سال اباقان پسر مهتر و وليعهد هولاكو كه حكومت بخشى از كشور را به عهده داشت با شور و نظر سران ايلخانان بر تخت نشست ، وى دستور داد تا احكامى كه هولاكو خان صادر كرده بود بدون تغيير و تبديل اجرا شود . حاكمان مناطق مختلف را منصوب نمود ، منصب وزارت را برقرار سابق به خواجه شمس الدّين محمد جوينى صاحب ديوان سپرد و فرمود تا برادرش عطا ملك جوينى به نيابت امير سوغونجاق در بغداد حاكم و فرمانروا باشد . آنگاه تبريز را مقر سلطنت و حكومت خود ساخت و . . . اصفهان را با بيشتر ولايت عراق عجم به خواجه بهاء الدين پس شمس الدين محمد جوينى داد . . . و قريب صد دانشمند را كه از شاگردان خواجه نصير الدين طوسى بودند به انعام و احسان بهرهمند گردانيد . خواجه بهاء الدين حاكم اصفهان همان كسى است كه مؤلف كتاب كامل بهائى ، كتاب خود را به نام او و براى تقديم به او تأليف كرده است . علامهء قزوينى مىنويسد : خانوادهء صاحب ديوانيان يكى از قديمىترين و مشهورترين خانوادههاى ايران بوده و پدر در پدر در دولت سلجوقيان و خوارزمشاهيان و مغول در مناصب بالاى دولتى و غالبا در وظيفهء صاحب ديوانى ( كه امروز با عنوان وزارت دارائى شناخته مىشود ) اشتغال داشتهاند . نسب اين خانواده به فضل بن ربيع حاجب خلفاى بنى عباس مىرسد . در روضة الصفا چنين مىخوانيم : خواجه شمس الدين محمد صاحب ديوان در زمان هولاكو كه آتش استيلاى مغول همه جا را فراگرفته بود در استحكام قواعد و مبانى شريعت اسلام سعى وافى به عمل مىآورد و چون اباقا به سلطنت رسيد او را زياده از معهود منظور نظر خود قرار داد و او با عزمى ثابت و رايى صايب در اصلاح حال رعيّت و لشكرى كوشيد چنان كه امرا و ملوك خراسان و عراق و بغداد و شام و روم و ارمن درگاه او را ملجأ و پناهگاه خود مىشناختند و او در سرتاسر ممالك ايلخانى جهت ضبط اموال دولت عمال و نايبان كافى تعيين كرد . با همهء جلالت قدر و علوّ شأن با دانشمندان و